โรคไอกรน

โรคไอกรน คืออะไร? รู้จักสาเหตุ อาการ การติดต่อ และวิธีป้องกัน

โรค ไอกรน (Pertussis) เป็นโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจที่เกิดจากแบคทีเรีย Bordetella pertussis สามารถพบได้ในคนทุกวัย แต่มีความรุนแรงเป็นพิเศษใน ทารกและเด็กเล็ก เนื่องจากอาจทำให้เกิดอาการไอรุนแรง หายใจลำบาก และภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายได้

โรค ไอกรนสามารถแพร่จากคนสู่คนผ่านละอองสารคัดหลั่งจากระบบทางเดินหายใจ เช่น จากการไอหรือจาม ผู้ติดเชื้อในระยะแรกอาจมีอาการคล้ายไข้หวัดธรรมดา ทำให้ไม่ทันสังเกตว่าเป็นโรค ไอกรน และอาจแพร่เชื้อให้คนรอบข้างได้

การฉีดวัคซีนตามกำหนด การสังเกตอาการ และการเข้ารับการรักษาอย่างเหมาะสม จึงเป็นแนวทางสำคัญในการลดการแพร่ระบาดและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน

โรค ไอกรนเกิดจากอะไร

โรค ไอกรนเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Bordetella pertussis ซึ่งสามารถเกาะบริเวณเยื่อบุทางเดินหายใจและสร้างสารพิษที่ทำให้เกิดการอักเสบและระคายเคือง ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการไอเป็นชุด ๆ และไออย่างรุนแรง

หลังได้รับเชื้อ ระยะฟักตัวมักอยู่ประมาณ 5–10 วัน แต่อาจนานกว่านี้ได้

ในช่วงแรกอาการอาจไม่รุนแรงและคล้ายกับไข้หวัด ทำให้ผู้ป่วยหรือผู้ปกครองไม่ทราบว่าเป็นโรค ไอกรน

โรค ไอกรนติดต่อได้อย่างไร

การไอและจาม

เชื้อสามารถแพร่ผ่านละอองสารคัดหลั่งจากทางเดินหายใจ เมื่อผู้ป่วยไอหรือจาม ผู้ที่อยู่ใกล้สามารถสูดรับเชื้อเข้าสู่ร่างกายได้

การอยู่ใกล้ชิดผู้ติดเชื้อ

การอยู่ร่วมบ้านหรือสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยเพิ่มโอกาสในการติดเชื้อ โดยเฉพาะในพื้นที่ปิดหรืออากาศถ่ายเทไม่ดี

ผู้ใหญ่ก็สามารถแพร่เชื้อได้

ผู้ใหญ่ที่ติดเชื้ออาจมีอาการไม่ชัดเจน เช่น ไอเรื้อรังหรือไอเป็นเวลาหลายสัปดาห์ แต่ยังสามารถแพร่เชื้อให้เด็กเล็กได้

อาการโรค ไอกรนมีอะไรบ้าง

อาการของโรค ไอกรนมักแบ่งออกเป็นระยะ และอาจมีความรุนแรงแตกต่างกันในแต่ละคน

ระยะแรก

ช่วงแรกอาการมักคล้ายไข้หวัด ได้แก่

น้ำมูกไหล
คัดจมูก
จาม
ไอเล็กน้อย
มีไข้ต่ำหรือไม่มีไข้
อ่อนเพลีย

ระยะนี้มีความสำคัญเนื่องจากผู้ป่วยอาจแพร่เชื้อได้ แม้ยังไม่มีอาการไอรุนแรง

ระยะไอรุนแรง

เมื่อโรคดำเนินต่อไป ผู้ป่วยอาจเริ่มมีอาการไอเป็นชุด ๆ หรือไอติดต่อกันหลายครั้งจนหยุดได้ยาก

อาการที่พบได้ เช่น

ไอรุนแรงเป็นชุด
ไอจนหน้าแดงหรือหน้าเขียว
มีเสมหะเหนียว
อาเจียนหลังไอ
เหนื่อยหรือหายใจลำบาก
มีเสียงหายใจเข้าดังหลังการไอในบางราย

ในเด็กโตหรือผู้ใหญ่อาจไม่มีเสียงหายใจเข้าที่ชัดเจน แต่อาจมีอาการไอเรื้อรังเป็นเวลาหลายสัปดาห์

อาการไอกรนในทารกและเด็กเล็ก

ทารกอาจมีอาการแตกต่างจากเด็กโต โดยบางราย อาจไม่ได้ไอเป็นชุดอย่างชัดเจน แต่สามารถมีอาการหยุดหายใจหรือหายใจผิดปกติได้

ผู้ปกครองควรสังเกตอาการ เช่น

หายใจลำบาก
หยุดหายใจเป็นช่วง ๆ
หน้าเขียวหรือริมฝีปากเขียว
ดูดนมน้อยลง
อ่อนแรงผิดปกติ
ไอจนรับประทานอาหารหรือนมไม่ได้

หากพบอาการหายใจลำบากหรือริมฝีปากเขียว ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที

โรค ไอกรนมีภาวะแทรกซ้อนอะไรบ้าง

โรค ไอกรนอาจรุนแรงโดยเฉพาะในทารกและเด็กเล็ก

ปอดบวม

เป็นหนึ่งในภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ และอาจทำให้ผู้ป่วยมีอาการหายใจลำบากหรือมีออกซิเจนในเลือดต่ำ

ขาดน้ำและสารอาหาร

การไออย่างรุนแรงอาจทำให้เด็กกินอาหารหรือดื่มนมได้น้อยลง รวมถึงอาเจียนหลังไอ

ชักหรือภาวะแทรกซ้อนทางสมอง

ในผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง โดยเฉพาะเด็กเล็ก อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทได้

หายใจหยุด

เป็นภาวะที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษในทารก เพราะอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

การวินิจฉัยโรค ไอกรน

แพทย์จะพิจารณาจากอาการ ประวัติการสัมผัสผู้ป่วย และระยะเวลาที่มีอาการไอ ร่วมกับการตรวจทางห้องปฏิบัติการตามความเหมาะสม

การตรวจสารพันธุกรรมของเชื้อ

อาจใช้การตรวจจากสารคัดหลั่งบริเวณโพรงจมูกด้วยวิธีทางโมเลกุล เช่น PCR เพื่อช่วยตรวจหาเชื้อ

การเพาะเชื้อ

สามารถใช้ตัวอย่างสารคัดหลั่งจากทางเดินหายใจเพื่อเพาะหาเชื้อ Bordetella pertussis โดยแพทย์จะพิจารณาตามระยะของโรคและความเหมาะสม

การรักษาโรค ไอกรน

ยาปฏิชีวนะ

โรค ไอกรนเกิดจากแบคทีเรีย จึงสามารถรักษาด้วยยาปฏิชีวนะบางชนิดตามที่แพทย์สั่ง โดยการรักษาในระยะแรกอาจช่วยลดระยะเวลาการแพร่เชื้อและอาจช่วยลดความรุนแรงของโรคได้

ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะรับประทานเอง ควรได้รับการประเมินและสั่งยาโดยแพทย์

การดูแลตามอาการ

ผู้ป่วยควรพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำให้เหมาะสม และรับประทานอาหารที่ย่อยง่าย หากมีอาการไอรุนแรง ควรหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น เช่น ควันบุหรี่ ฝุ่น และกลิ่นฉุน

วิธีป้องกันโรค ไอกรน

ฉีดวัคซีนตามกำหนด

การฉีดวัคซีนเป็นวิธีสำคัญในการลดความเสี่ยงของโรค ไอกรน โดยวัคซีนป้องกันไอกรนมักอยู่ในวัคซีนรวม เช่น วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน ตามตารางสร้างเสริมภูมิคุ้มกันของแต่ละประเทศ

เด็กควรได้รับวัคซีนตามกำหนด และผู้ใหญ่บางกลุ่มอาจจำเป็นต้องได้รับวัคซีนกระตุ้นตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ป่วย

หากมีอาการไอรุนแรงหรือได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรค ไอกรน ควรหลีกเลี่ยงการใกล้ชิดกับทารกและเด็กเล็ก และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์เกี่ยวกับการหยุดเรียนหรือหยุดงานในช่วงที่ยังสามารถแพร่เชื้อได้

สวมหน้ากากและรักษาสุขอนามัย

การสวมหน้ากากเมื่อมีอาการทางเดินหายใจ การปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม และการล้างมือเป็นประจำ สามารถช่วยลดการแพร่กระจายของเชื้อทางเดินหายใจได้

เมื่อไหร่ควรพาเด็กไปพบแพทย์

ควรพาเด็กไปพบแพทย์หากมีอาการไอต่อเนื่อง ไอเป็นชุด หรือไอจนกินอาหารและนมไม่ได้ โดยเฉพาะเด็กเล็กและทารก

ควรไปโรงพยาบาลทันทีหากมีอาการ

หายใจลำบาก
หยุดหายใจ
ริมฝีปากหรือใบหน้าเขียว
ซึมลงผิดปกติ
ชัก
กินนมหรือดื่มน้ำไม่ได้
มีอาการขาดน้ำ

โรค ไอกรนกับโรคหวัดแตกต่างกันอย่างไร

โรคหวัดทั่วไปมักมีอาการน้ำมูก ไอ และเจ็บคอ และมักค่อย ๆ ดีขึ้นภายในระยะเวลาหนึ่ง ขณะที่โรค ไอกรนอาจมีอาการ ไอเป็นชุดอย่างรุนแรงและยาวนานหลายสัปดาห์

อย่างไรก็ตาม อาการเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้ว่าเป็นโรค ไอกรนหรือไม่ หากมีอาการไอเรื้อรังหรือมีประวัติสัมผัสผู้ป่วย ควรพบแพทย์เพื่อรับการประเมิน

แนะนำอุปกรณ์ช่วยป้องกัน เบื้องต้น

สรุป

โรค ไอกรน เป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่เกิดจากแบคทีเรีย Bordetella pertussis และสามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนผ่านละอองสารคัดหลั่งทางเดินหายใจ อาการในระยะแรกอาจคล้ายไข้หวัด แต่ต่อมาอาจเกิดอาการไอเป็นชุดอย่างรุนแรง โดยเฉพาะในเด็กเล็ก

แม้โรค ไอกรนสามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะตามคำสั่งแพทย์ แต่การป้องกันยังมีความสำคัญอย่างมาก โดยเฉพาะการได้รับวัคซีนตามกำหนด การหลีกเลี่ยงการสัมผัสผู้ป่วย และการรักษาสุขอนามัยของระบบทางเดินหายใจ

หากเด็กหรือผู้ใหญ่มีอาการไอรุนแรง ไอเป็นเวลานาน หรือมีอาการหายใจผิดปกติ ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม