กาฬโรค คืออะไร? สาเหตุ อาการ การติดต่อ การรักษา และวิธีป้องกัน
กาฬ โรค (Plague) เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่มีประวัติการระบาดครั้งใหญ่ในอดีต และเคยทำให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมากในหลายพื้นที่ทั่วโลก โรคนี้เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Yersinia pestis ซึ่งพบได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางชนิด โดยเฉพาะสัตว์ฟันแทะ และสามารถแพร่สู่มนุษย์ได้ผ่านหมัดที่มีเชื้อ รวมถึงช่องทางอื่นในบางรูปแบบของโรค
แม้กาฬ โรคจะเป็นชื่อที่ทำให้หลายคนนึกถึงโรคระบาดในประวัติศาสตร์ แต่ปัจจุบันโรคนี้ สามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะ หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็ว อย่างไรก็ตาม หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการรักษา โรคอาจดำเนินไปอย่างรวดเร็วและเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้
ดังนั้น การรู้จักสาเหตุ อาการ และช่องทางการติดต่อของ โรคกาฬ โรค จึงช่วยให้สามารถหลีกเลี่ยงความเสี่ยงและเข้ารับการรักษาได้อย่างทันท่วงที
กาฬ โรคเกิดจากอะไร?
กาฬ โรคเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Yersinia pestis ซึ่งสามารถอาศัยอยู่ในวงจรธรรมชาติระหว่างสัตว์บางชนิดและหมัด
สัตว์ฟันแทะ เช่น หนู รวมถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่นในบางพื้นที่ สามารถมีส่วนเกี่ยวข้องกับวงจรการแพร่เชื้อได้ เมื่อหมัดดูดเลือดสัตว์ที่ติดเชื้อ เชื้ออาจเข้าสู่ตัวหมัด และเมื่อหมัดกัดมนุษย์ก็สามารถถ่ายทอดเชื้อได้
หมัดที่มีเชื้อกัด
การถูกหมัดที่มีเชื้อกัดเป็นช่องทางสำคัญของการติดกาฬ โรค โดยเฉพาะในพื้นที่ที่เชื้อยังคงหมุนเวียนอยู่ในสัตว์ตามธรรมชาติ
การสัมผัสสัตว์ติดเชื้อ
มนุษย์อาจติดเชื้อจากการสัมผัสเนื้อเยื่อหรือของเหลวจากสัตว์ที่ติดเชื้อ โดยเฉพาะเมื่อมีบาดแผลที่ผิวหนังหรือไม่มีอุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม
การแพร่จากคนสู่คน
กาฬ โรคบางรูปแบบ โดยเฉพาะ กาฬ โรคปอด สามารถแพร่จากผู้ป่วยไปยังบุคคลที่อยู่ใกล้ชิดผ่านละอองสารคัดหลั่งจากระบบทางเดินหายใจได้
กาฬ โรคมีกี่ชนิด?
กาฬ โรคสามารถแสดงอาการได้หลายรูปแบบ โดยรูปแบบสำคัญที่ควรรู้จักมี 3 ชนิด
1. กาฬ โรคต่อมน้ำเหลือง
Bubonic Plague เป็นรูปแบบที่พบได้บ่อยที่สุด เชื้อเข้าสู่ร่างกายและเคลื่อนไปยังต่อมน้ำเหลือง ทำให้เกิดการอักเสบและบวม
อาการกาฬ โรคต่อมน้ำเหลือง
อาการอาจประกอบด้วย
- ไข้สูง
- หนาวสั่น
- ปวดศีรษะ
- อ่อนเพลีย
- ปวดเมื่อย
- ต่อมน้ำเหลืองบวมและเจ็บ
ต่อมน้ำเหลืองที่บวมมากจากกาฬ โรคเรียกว่า Bubo มักพบได้บริเวณขาหนีบ รักแร้ หรือคอ ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่เชื้อเข้าสู่ร่างกาย
2. กาฬ โรคในกระแสเลือด
Septicemic Plague เกิดเมื่อเชื้อแพร่เข้าสู่กระแสเลือด สามารถเกิดขึ้นตั้งแต่แรกหรือเป็นภาวะแทรกซ้อนจากกาฬ โรคต่อมน้ำเหลือง
อาการกาฬ โรคในกระแสเลือด
อาจพบอาการ เช่น
- ไข้และหนาวสั่น
- อ่อนเพลียอย่างมาก
- ปวดท้อง
- คลื่นไส้หรืออาเจียน
- เลือดออกผิดปกติ
- ความดันโลหิตต่ำ
- ภาวะติดเชื้อรุนแรง
ในรายที่รุนแรง การไหลเวียนเลือดไปยังเนื้อเยื่ออาจผิดปกติจนเกิดความเสียหายของอวัยวะได้
3. กาฬ โรคปอด
Pneumonic Plague เป็นรูปแบบที่เชื้อเข้าสู่หรือแพร่กระจายไปยังปอด และเป็นรูปแบบที่ต้องให้ความสำคัญอย่างมาก เพราะสามารถแพร่ระหว่างคนผ่านละอองทางเดินหายใจเมื่อมีการสัมผัสใกล้ชิด
อาการกาฬ โรคปอด
ผู้ป่วยอาจมี
- ไข้สูง
- หนาวสั่น
- ไอ
- หายใจลำบาก
- เจ็บหน้าอก
- อ่อนเพลีย
- มีเสมหะผิดปกติหรือมีเลือดปนในบางราย
กาฬ โรคปอดสามารถดำเนินโรคอย่างรวดเร็ว จึงต้องได้รับการรักษาโดยเร็วที่สุด

อาการของกาฬ โรคเริ่มเมื่อไหร่?
หลังได้รับเชื้อ ผู้ป่วยมักเริ่มมีอาการภายในระยะเวลาไม่กี่วัน แต่ช่วงเวลาจะแตกต่างกันตามรูปแบบของโรคและลักษณะการได้รับเชื้อ
อาการสำคัญที่ควรให้ความสนใจคือ ไข้สูงเฉียบพลัน หนาวสั่น อ่อนเพลียมาก และต่อมน้ำเหลืองบวมเจ็บ โดยเฉพาะหากมีประวัติเดินทางหรือสัมผัสสัตว์ในพื้นที่ที่มีรายงานโรค
หากมีอาการทางระบบหายใจ เช่น ไอ เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก ร่วมกับความเสี่ยงต่อกาฬ โรค ควรรีบแจ้งบุคลากรทางการแพทย์ทันที
กาฬ โรคติดต่อจากคนสู่คนได้ไหม?
คำตอบขึ้นอยู่กับรูปแบบของโรค
กาฬ โรคต่อมน้ำเหลือง โดยทั่วไปไม่ได้แพร่จากคนสู่คนผ่านการสัมผัสตามปกติ แต่ กาฬ โรคปอด สามารถแพร่ผ่านละอองจากระบบทางเดินหายใจของผู้ป่วยที่ติดเชื้อในปอดได้เมื่อมีการสัมผัสใกล้ชิด
ดังนั้น หากสงสัยกาฬ โรคปอด จำเป็นต้องได้รับการประเมินทางการแพทย์อย่างเร่งด่วน รวมถึงดำเนินมาตรการควบคุมการติดเชื้อที่เหมาะสม
กาฬ โรควินิจฉัยอย่างไร?
แพทย์จะประเมินจากอาการร่วมกับประวัติความเสี่ยง เช่น การเดินทาง การสัมผัสสัตว์ การถูกหมัดกัด หรือการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่สงสัย
การตรวจตัวอย่างทางห้องปฏิบัติการ
แพทย์อาจเก็บตัวอย่าง เช่น เลือด ตัวอย่างจากต่อมน้ำเหลือง หรือสารคัดหลั่งจากทางเดินหายใจ ขึ้นอยู่กับรูปแบบของโรค เพื่อส่งตรวจหาเชื้อ
เนื่องจากโรคสามารถรุนแรงได้อย่างรวดเร็ว หากแพทย์สงสัยกาฬ โรคจากอาการและประวัติความเสี่ยง อาจต้องเริ่มการดูแลรักษาโดยไม่รอให้อาการรุนแรงขึ้น
วิธีรักษากาฬ โรค
กาฬ โรคเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรีย ดังนั้นจึงสามารถรักษาด้วย ยาปฏิชีวนะที่เหมาะสม
การให้ยาปฏิชีวนะ
แพทย์จะพิจารณาชนิดของยา วิธีให้ยา และระยะเวลาการรักษาตามรูปแบบและความรุนแรงของโรค รวมถึงปัจจัยของผู้ป่วยแต่ละราย
การเริ่มรักษาอย่างรวดเร็วมีความสำคัญมาก โดยเฉพาะในกาฬ โรคปอดและกาฬ โรคในกระแสเลือด
การรักษาประคับประคอง
ผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงอาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาล เช่น การให้ออกซิเจน สารน้ำ หรือการดูแลภาวะแทรกซ้อนอื่นตามความเหมาะสม
ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมารับประทานเอง หากสงสัยว่ามีความเสี่ยงต่อกาฬ โรคควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์

กาฬ โรครักษาหายไหม?
กาฬ โรคสามารถรักษาได้ โดยเฉพาะเมื่อได้รับยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมอย่างรวดเร็ว
อย่างไรก็ตาม หากไม่ได้รับการรักษา โรคอาจมีความรุนแรงและเป็นอันตรายถึงชีวิต โดยเฉพาะกาฬโ รคปอดและกาฬ โรคในกระแสเลือด
ดังนั้น ผู้ที่มีประวัติเสี่ยงร่วมกับอาการที่เข้าข่ายไม่ควรรอดูอาการเองเป็นเวลานาน
วิธีป้องกันกาฬ โรค
หลีกเลี่ยงสัตว์ป่วยหรือตายผิดปกติ
ไม่ควรสัมผัสสัตว์ป่าหรือสัตว์ฟันแทะที่ป่วยหรือตายโดยไม่ทราบสาเหตุด้วยมือเปล่า
ป้องกันหมัดกัด
หากอยู่ในพื้นที่ที่มีความเสี่ยง ควรใช้มาตรการป้องกันหมัดและแมลงกัด รวมถึงดูแลสัตว์เลี้ยงให้ได้รับการควบคุมหมัดอย่างเหมาะสม
ลดแหล่งอาศัยของสัตว์ฟันแทะ
ควรรักษาความสะอาดบริเวณบ้าน เก็บอาหารและขยะในภาชนะปิด และลดบริเวณที่อาจกลายเป็นแหล่งอาศัยของหนู
ใช้อุปกรณ์ป้องกันเมื่อสัมผัสสัตว์
ผู้ที่ต้องทำงานกับสัตว์หรือซากสัตว์ในพื้นที่เสี่ยงควรใช้อุปกรณ์ป้องกันตามหลักความปลอดภัยและคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข
กาฬ โรคกับ Black Death เหมือนกันหรือไม่?
คำว่า Black Death ใช้เรียกการระบาดครั้งใหญ่ของกาฬ โรคในยุโรปและพื้นที่ใกล้เคียงในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14 ซึ่งทำให้ประชากรเสียชีวิตจำนวนมาก
กาฬ โรคในปัจจุบันเกิดจากแบคทีเรียชนิดเดียวกันคือ Yersinia pestis แต่สถานการณ์แตกต่างจากอดีตอย่างมาก เพราะปัจจุบันมีความรู้ด้านการแพทย์ ระบบสาธารณสุข และยาปฏิชีวนะที่สามารถใช้รักษาโรคได้
เมื่อไหร่ควรรีบพบแพทย์?
ควรรีบติดต่อสถานพยาบาลหากมีประวัติเสี่ยง เช่น ถูกหมัดกัด สัมผัสสัตว์ป่วยหรือตาย หรืออยู่ในพื้นที่ที่มีรายงานกาฬ โรค และมีอาการ เช่น
- ไข้สูงเฉียบพลัน
- หนาวสั่น
- ต่อมน้ำเหลืองบวมและเจ็บมาก
- อ่อนเพลียรุนแรง
- ไอ
- เจ็บหน้าอก
- หายใจลำบาก
- มีเลือดออกผิดปกติ
- ซึมหรือสับสน
หากสงสัยกาฬ โรคปอด ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดผู้อื่นและแจ้งสถานพยาบาลเกี่ยวกับประวัติความเสี่ยงโดยเร็ว
แนะนำอุปกรณ์ช่วยป้องกัน เบื้องต้น
สรุปกาฬ โรค
กาฬ โรค (Plague) เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากแบคทีเรีย Yersinia pestis โดยมีสัตว์บางชนิดและหมัดเป็นส่วนสำคัญในวงจรการแพร่เชื้อตามธรรมชาติ
โรคแบ่งเป็นรูปแบบสำคัญ ได้แก่ กาฬ โรคต่อมน้ำเหลือง กาฬ โรคในกระแสเลือด และกาฬ โรคปอด โดยเฉพาะกาฬ โรคปอดสามารถแพร่จากคนสู่คนผ่านละอองทางเดินหายใจเมื่อสัมผัสใกล้ชิด และสามารถมีอาการรุนแรงได้อย่างรวดเร็ว
แม้กาฬ โรคจะเคยเป็นหนึ่งในโรคระบาดร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ แต่ปัจจุบันสามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะ การเข้ารับการวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็วจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง
การหลีกเลี่ยงสัตว์ป่วยหรือตาย ป้องกันหมัดกัด ควบคุมสัตว์ฟันแทะ และรักษาความสะอาดบริเวณที่อยู่อาศัย เป็นแนวทางสำคัญในการลดความเสี่ยง
FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับกาฬ โรค
กาฬโรคเกิดจากแบคทีเรีย Yersinia pestis ซึ่งมีวงจรการติดเชื้อในสัตว์บางชนิด โดยเฉพาะสัตว์ฟันแทะและหมัดที่เกี่ยวข้องกับสัตว์เหล่านั้น
หนูและสัตว์ฟันแทะมีส่วนสำคัญในวงจรของเชื้อ แต่การติดเชื้อสู่มนุษย์มักเกี่ยวข้องกับหมัดที่มีเชื้อกัด นอกจากนี้ยังสามารถติดจากการสัมผัสเนื้อเยื่อหรือของเหลวของสัตว์ติดเชื้อได้
กาฬโรคปอดสามารถแพร่จากผู้ป่วยสู่ผู้ที่สัมผัสใกล้ชิดผ่านละอองจากระบบทางเดินหายใจได้ ส่วนกาฬโรคต่อมน้ำเหลืองโดยทั่วไปไม่แพร่ผ่านการสัมผัสระหว่างคนตามปกติ
อาการขึ้นอยู่กับรูปแบบของโรค โดยอาจพบไข้สูง หนาวสั่น อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ ต่อมน้ำเหลืองบวมเจ็บ ไอ เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก
ปรึกษาหรือขอคำแนะนำเพิ่ม
ช่องทางติดต่อทั้งหมด : omgmedicalstore.com/contact/
โทรติดต่อ : 063-887-0872
Line : @omgmedical
ข้อมูลจากเว็บไซต์ กรมควบคุมโรค : ddc.moph.go.th









