โรคพยาธิ คืออะไร? สาเหตุ อาการ วิธีรักษา และการป้องกันที่ควรรู้
โรค พยาธิ เป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อพยาธิหรือปรสิตที่อาศัยอยู่ภายในร่างกายมนุษย์ โดยเฉพาะในระบบทางเดินอาหาร แม้ว่าพยาธิบางชนิดจะอาศัยอยู่ในลำไส้ แต่บางชนิดสามารถแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่น เช่น ตับ ปอด สมอง หรือกล้ามเนื้อได้
การติดเชื้อพยาธิพบได้ทั่วโลก โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีสุขาภิบาลไม่ดี การรับประทานอาหารสุก ๆ ดิบ ๆ การดื่มน้ำที่ไม่สะอาด หรือการไม่ล้างมือก่อนรับประทานอาหาร ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อ
ผู้ติดเชื้อบางรายอาจไม่มีอาการ แต่ในบางกรณีอาจเกิดอาการปวดท้อง ท้องเสีย น้ำหนักลด หรือภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงหากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม
บทความนี้จะพาคุณไปรู้จักพยาธิในคนอย่างละเอียด ตั้งแต่สาเหตุ ชนิดของพยาธิ อาการ การรักษา และวิธีป้องกัน
โรค พยาธิคืออะไร
โรค พยาธิคือภาวะที่ร่างกายติดเชื้อพยาธิ ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในร่างกายของมนุษย์และได้รับสารอาหารจากเจ้าบ้าน พยาธิสามารถแบ่งออกได้หลายชนิด โดยแต่ละชนิดมีวงจรชีวิต วิธีการติดต่อ และตำแหน่งที่อาศัยแตกต่างกัน
โรค พยาธิพบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ แต่เด็กมักมีความเสี่ยงมากกว่า เนื่องจากมีโอกาสสัมผัสดินหรือสิ่งของที่ปนเปื้อน และอาจยังรักษาสุขอนามัยได้ไม่ดีเท่าผู้ใหญ่
ชนิดของพยาธิที่พบในคน
พยาธิตัวกลม
เช่น พยาธิไส้เดือน (Ascaris lumbricoides) ซึ่งติดต่อจากการรับประทานอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนไข่พยาธิ
พยาธิเส้นด้าย
พบได้บ่อยในเด็ก ติดต่อจากการกลืนไข่พยาธิที่ติดอยู่ตามมือ ของเล่น หรือเครื่องนอน อาการเด่นคือคันบริเวณทวารหนัก โดยเฉพาะเวลากลางคืน
พยาธิตัวตืด
มักเกิดจากการรับประทานเนื้อหมูหรือเนื้อวัวที่ปรุงไม่สุกและมีตัวอ่อนของพยาธิปนเปื้อน
พยาธิปากขอ
ตัวอ่อนสามารถไชผ่านผิวหนังได้ โดยเฉพาะการเดินเท้าเปล่าบนดินที่ปนเปื้อนอุจจาระ
พยาธิใบไม้
ติดต่อจากการรับประทานปลาน้ำจืดหรือสัตว์น้ำที่ปรุงไม่สุก และอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคของตับและทางเดินน้ำดีในบางชนิด
สาเหตุของโรค พยาธิ
โรค พยาธิเกิดจากการได้รับไข่พยาธิ ตัวอ่อน หรือพยาธิตัวเต็มวัยเข้าสู่ร่างกาย โดยสาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่
- รับประทานอาหารสุก ๆ ดิบ ๆ
- ดื่มน้ำที่ไม่สะอาด
- ล้างผักและผลไม้ไม่สะอาด
- ไม่ล้างมือก่อนรับประทานอาหาร
- เดินเท้าเปล่าบนพื้นดินที่ปนเปื้อน
- สุขาภิบาลไม่เหมาะสม
อาการโรคพยาธิ
อาการขึ้นอยู่กับชนิดและจำนวนของพยาธิที่ติดเชื้อ
อาการทั่วไป
- ปวดท้อง
- ท้องเสียหรือท้องผูก
- คลื่นไส้
- เบื่ออาหาร
- น้ำหนักลด
- อ่อนเพลีย
- ท้องอืด
อาการเฉพาะบางชนิด
คันรอบทวารหนัก
พบได้บ่อยในผู้ติดเชื้อพยาธิเส้นด้าย โดยเฉพาะในเวลากลางคืน
ซีดจากภาวะโลหิตจาง
อาจเกิดจากพยาธิปากขอที่ดูดเลือดจากผนังลำไส้
พบพยาธิในอุจจาระ
ในบางรายอาจเห็นตัวพยาธิหรือปล้องพยาธิออกมากับอุจจาระ
วิธีวินิจฉัยโรค พยาธิ
การซักประวัติ
แพทย์จะสอบถามอาการ พฤติกรรมการรับประทานอาหาร การเดินทาง และประวัติการสัมผัสปัจจัยเสี่ยง
การตรวจอุจจาระ
เป็นวิธีมาตรฐานในการตรวจหาไข่พยาธิหรือตัวพยาธิ
การตรวจเลือด
ในบางกรณีอาจใช้ช่วยประเมินการติดเชื้อหรือภาวะแทรกซ้อน
การตรวจเพิ่มเติม
หากสงสัยว่าพยาธิอยู่ในอวัยวะอื่น แพทย์อาจพิจารณาตรวจภาพทางการแพทย์ เช่น อัลตราซาวด์ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT) หรือการตรวจอื่นตามความเหมาะสม

วิธีรักษาโรคพยาธิ
ยาถ่ายพยาธิ
แพทย์จะเลือกใช้ยาถ่ายพยาธิตามชนิดของพยาธิและความรุนแรงของโรค ไม่ควรซื้อยารับประทานเองโดยไม่ทราบชนิดของพยาธิ
รักษาภาวะแทรกซ้อน
หากเกิดภาวะลำไส้อุดตัน โลหิตจาง หรือภาวะแทรกซ้อนอื่น อาจต้องได้รับการรักษาเพิ่มเติมในโรงพยาบาล
ติดตามผล
ในบางราย แพทย์อาจนัดตรวจอุจจาระซ้ำเพื่อยืนยันว่าการรักษาได้ผล
วิธีป้องกันโรคพยาธิ
ล้างมือให้สะอาด
ล้างมือด้วยสบู่ก่อนรับประทานอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังสัมผัสดิน
รับประทานอาหารปรุงสุก
หลีกเลี่ยงอาหารดิบหรือสุกไม่ทั่วถึง โดยเฉพาะเนื้อสัตว์และปลาน้ำจืด
ล้างผักและผลไม้
ควรล้างด้วยน้ำสะอาดก่อนรับประทานทุกครั้ง
ดื่มน้ำสะอาด
เลือกดื่มน้ำที่ผ่านการกรอง ต้มสุก หรือได้มาตรฐาน
รักษาสุขาภิบาล
ใช้ส้วมที่ถูกสุขลักษณะ กำจัดสิ่งปฏิกูลอย่างเหมาะสม และหลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่าในพื้นที่เสี่ยง
เมื่อใดควรพบแพทย์
ควรรีบพบแพทย์ หากมีอาการดังต่อไปนี้
- ปวดท้องรุนแรง
- ถ่ายเป็นเลือด
- น้ำหนักลดมาก
- ซีดผิดปกติ
- พบตัวพยาธิในอุจจาระ
- อาการไม่ดีขึ้นหลังรับประทานยาถ่ายพยาธิ
- เด็กมีการเจริญเติบโตช้าหรือขาดสารอาหาร
ภาวะแทรกซ้อนของโรค พยาธิ
หากไม่ได้รับการรักษา อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น
- ภาวะขาดสารอาหาร
- โลหิตจาง
- ลำไส้อุดตัน
- ท่อน้ำดีอุดตัน
- การอักเสบของอวัยวะต่าง ๆ
- ความผิดปกติของการเจริญเติบโตในเด็ก
การตรวจพบและรักษาแต่เนิ่น ๆ ช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ได้
แนะนำอุปกรณ์ช่วยป้องกัน
สรุป
โรค พยาธิเป็นโรคที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีสุขาภิบาลไม่ดีหรือมีการรับประทานอาหารที่ไม่สะอาด อาการมีตั้งแต่ไม่มีอาการ ไปจนถึงปวดท้อง ท้องเสีย น้ำหนักลด และภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงในบางราย
การล้างมือ รับประทานอาหารปรุงสุก ดื่มน้ำสะอาด และรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล เป็นวิธีสำคัญในการป้องกันโรค พยาธิ หากมีอาการผิดปกติหรือสงสัยว่าติดเชื้อ ควรพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะสม
FAQ เกี่ยวกับโรค พยาธิ
ขึ้นอยู่กับชนิดของพยาธิ บางชนิดติดต่อผ่านการกลืนไข่พยาธิจากสิ่งแวดล้อมที่ปนเปื้อน ขณะที่บางชนิดติดต่อจากการรับประทานอาหารหรือเนื้อสัตว์ที่ปรุงไม่สุก
ส่วนใหญ่สามารถรักษาได้ด้วยยาถ่ายพยาธิที่เหมาะสมกับชนิดของพยาธิ และควรรับประทานยาตามคำแนะนำของแพทย์
ความจำเป็นในการถ่ายพยาธิขึ้นอยู่กับอายุ ความเสี่ยง และแนวทางของบุคลากรทางการแพทย์ หากอยู่ในพื้นที่เสี่ยงหรือสงสัยว่าติดพยาธิ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
ช่วยได้อย่างมาก เพราะลดโอกาสการรับไข่พยาธิเข้าสู่ร่างกาย โดยเฉพาะก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ
ปรึกษาหรือขอคำแนะนำเพิ่ม
ช่องทางติดต่อทั้งหมด : https://omgmedicalstore.com/contact/
โทรติดต่อ : 063-887-0872
Line : @omgmedical









